Doanh nghiệp nhỏ và gánh nặng về thủ tục thuế

dich-vu-ke-toan-vinascDoanh nghiệp nhỏ gánh nặng thủ tục thuế

NDĐT – Khoảng 227 nghìn doanh nghiệp có doanh thu chỉ một tỷ đồng/năm vẫn phải gánh những thủ tục về thuế và chế độ kế toán rất phức tạp so với quy mô siêu nhỏ. Điều này dẫn đến những hệ lụy các doanh nghiệp này ngại mở rộng đầu tư do đội thêm chi phí, nhân lực…

Tại Hội thảo Cải cách thủ tục hành chính về thuế, chế độ kế toán cho các doanh nghiệp nhỏ Việt Nam tổ chức sáng 23-10, Tổng cục Thuế cho biết, hiện nay có khoảng 530 nghìn doanh nghiệp nộp thuế Giá trị gia tăng (GTGT), trong đó 41,85% số doanh nghiệp này (khoảng 227 nghìn doanh nghiệp) có mức doanh thu nộp thuế GTGT đến ngưỡng một tỷ đồng/năm. Phần lớn các doanh nghiệp này hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp tư nhân, công ty gia đình…kinh doanh đơn giản (doanh nghiệp siêu nhỏ).

Quy mô nhỏ, phức tạp lớn

Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban pháp chế VCCI cho biết, các doanh nghiệp nhỏ và siêu đang được áp thực hiện chế độ thuế và kế toán riêng, gọn hơn so với hệ thống kế toán chung, nhưng vẫn còn khá phức tạp so với quy mô và tính chất hoạt động của loại hình doanh nghiệp siêu nhỏ. Trong khi theo thông lệ quốc tế, hầu hết các nước đều áp dụng những quy định rất đơn giản về khai, nộp thuế và sổ sách kế toán cho các doanh nghiệp loại này.

Chính vì sự phức tạp trong chế độ kế toán và thuế đã gây nên nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp này và bất cập cho quản lý. Dẫn các khảo sát của VCCI, ông Đậu Anh Tuấn cho biết, vì các thủ tục hành chính thuế, kế toán quá phức tạp so với trình độ của các công ty siêu nhỏ, công ty tư nhân, công ty gia đình nên các doanh nghiệp này khó tuân thủ các chế độ thuế, kế toán. “Họ cũng không muốn mở rộng kinh doanh do ngại thủ tục lằng nhằng”, ông Đậu Anh Tuấn nói.

Theo VCCI, doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ vẫn phải thực hiện duy trì một hệ thống sổ sách kế toán, báo cáo tài chính tương đối phức tạp so với quy mô và tính chất hoạt động, như: Phải duy trì hệ thống sổ kế toán tổng hợp và cả chi tiết. Kết thúc năm các doanh nghiệp phải lập Báo cáo tài chính bắt buộc là Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Bản thuyết minh báo cáo tài chính và Bảng cân đối tài khoản kế toán.

Chưa hết, kết thúc năm, doanh nghiệp lại phải gửi hồ sơ khai quyết toán thuế cho cơ quan thuế, bao gồm Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, Báo cáo tài chính năm và các tài liệu kèm theo quyết toán…Ngoài ra, theo quy định của Luật Kế toán, các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ vẫn phải thực hiện quy định về công bố thông tin tài chính như lập báo cáo tài chính (bao gồm rất nhiều chỉ tiêu: Tình hình tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu; Trích lập và sử dụng các quỹ,..); Công khai báo cáo tài chính trong vòng 120 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính dưới các hình thức như phát hành ấn phẩm, thông báo bằng văn bản, niêm yết và các hình thức khác.

Đơn giản để tuân thủ 

Tuy nhiên, qua quá trình thực tế quản lý và phản ánh của các địa phương, Tổng cục Thuế nhận thấy, hầu hết các doanh nghiệp vừa và nhỏ, siêu nhỏ chỉ lập Báo cáo tài chính để gửi cho cơ quan thuế mà không thực hiện công khai các thông tin trên Báo cáo Tài chính/hoặc cũng không biết sẽ phải công khai như thế nào theo đúng quy định.

Về tổ chức công tác kế toán, theo quy định của Luật kế toán thì các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ vẫn phải tổ chức bộ máy kế toán tuyển dụng/thuê kế toán trưởng/kế toán có chứng chỉ bằng cấp đáp ứng yều cầu của Luật.

Tuy nhiên, bà Hoàng Thị Lan Anh, Phó Ban Cải cách và hiện đại hóa của Tổng cục Thuế cho biết, việc thuê người làm kế toán/kế toán trưởng hoặc thuê các công ty dịch vụ kế toán thì chi phí khá lớn. Nếu tuyển dụng nhân viên kế toán riêng, để tiết kiệm chi phí, các nhân viên này thường phải đảm nhiệm thêm nhiều vị trí khác nhau trong công ty (kế toán, thủ quỹ, thủ kho, mua bán vật tư…). Vì vậy, các doanh nghiệp này thường xuyên vi phạm quy định kế toán trưởng có quan hệ bố/mẹ/con, vợ/chồng, anh/chị em ruột với người quản lý điều hành doanh nghiệp do doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ thường là các công ty gia đình.

Theo quy định, doanh nghiệp được thuê người làm kế toán, thuê người làm kế toán trưởng và thuê đại lý thuế làm dịch vụ kê khai thuế để giảm chi phí hành chính. Tuy nhiên dường như còn khá nhiều bất cập về các điều kiện của người hành nghề kế toán với người làm dịch vụ thủ tục hành chính thuế ở các quy định như doanh nghiệp dịch vụ kế toán được làm sổ sách kế toán, được kê khai thuế nhưng không được thay mặt chủ doanh nghiệp làm thủ tục hành chính về thuế; Đại lý thuế được kê khai thuế, thay mặt chủ doanh nghiệp thực hiện các thủ tục hành chính thuế nhưng không được làm sổ sách kế toán.

Bà Hoàng Thị Lan Anh chỉ rõ: “Như vậy, doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn hoàn thiện từ sổ sách kế toán đến kê khai thuế phải thuê người có cả hai chứng chỉ Kế toán và Đại lý thuế, hoặc phải thuê hai người riêng biệt. Điều này thường khó thực hiện trong thực tiễn và cũng là một trong những nguyên nhân làm cho hệ thống dịch vụ Đại lý thuế/kế toán hành nghề chậm phát triển”.

Tại hội thảo, các đại biểu và chuyên gia đến từ Ngân hàng thế giới đều cho rằng, hiện nay các doanh nghiệp đa phần là quy mô nhỏ và siêu nhỏ, có năng lực, trình độ hạn chế vì thế các chính sách và thủ tục áp dụng cho nhóm doanh nghiệp này cần thật rõ ràng và đơn giản.

Các ý kiến đề xuất, trước ngưỡng cửa hội nhập, Việt Nam cần sửa đổi quy định về tổ chức bộ máy kế toán ở đơn vị kế toán siêu nhỏ bảo đảm đơn giản và dễ thực hiện (cả doanh nghiệp có dưới 10 lao động); Xây dựng chế độ kế toán mới, bao gồm hệ thống sổ sách, mẫu biểu, chứng từ đơn giản, phù hợp với trình độ của kế toán ở các doanh nghiệp loại nhỏ; Đơn giản hóa hệ thống sổ sách, mẫu biểu, báo cáo của nhóm doanh nghiệp này theo hướng xây dựng mẫu Báo cáo tài chính đơn giản gắn với Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp để tiết kiệm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp…

Ông Đậu Anh Tuấn khuyến nghị, trong bối cảnh hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, các thủ tục thuế và kế toán của chúng ta nên xuất phát từ thực tế, theo hướng đơn giản để khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ.